Pisanie i czytanie ułatwia myślenie. Pogawędki prowincjonalnego profesora biologii, entomologa i hydrobiologa, ze swoimi studentami, uczniami i przygodnymi czytelnikami. Wirtualny spacer z różnorodnymi przemyśleniami, w pogoni za nowoczesną technologią i nadążając za blaknącym kontaktem mistrz-uczeń. Kształcąc innych sam się rozwijam, pod wyrozumiałym okiem studentów. I o tym właśnie chciałbym opowiadać. Dr hab. Stanisław Czachorowski prof. UWM, Wydział Biologii i Biotechnologii.
ostrzeżenia przed burzami - antistorm.eu

Licencja Creative Commons
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Unported.
Blog > Komentarze do wpisu

Biotechnologia i czarcie żebro czyli o wykształconych czarownicach z Warmii i Mazur

Seminaria ze studentami biotechnologii są zawsze interesujące. Coś jak sabat nowoczesnych czarownic :). Po prostu inne spojrzenie na zdawałoby się stare tematy. Wyszukują w roślinach związki biologicznie czynne i znajdują fizjologiczne uzasadnienie dla procesów, które kiedyś łączono z magią i czarami. Czy ludzie kiedyś byli głupsi? Nie, wtedy był inny paradygmat, inny system pojęciowy (wiedza jest systemem a nie luźnym zbiorem faktów). Inny język i sposób postrzegania świata.

Przykładem może być ostrożeń warzywny (Cirsium oleraceum), zwany także czarcim żebrem (lub w gwarze - czarcie ziobro). Warzywny – bo był i jest zjadany (dawniej z biedy więcej jedliśmy różnych gatunków). A czarci, bo łączony z czarami i magią. Ostrożeń, bo i „kolce” zobaczyć możemy. A dlaczego żebro ? Bo liście nieco przypominają żebra. Tyle tylko, że to surowiec zielarski i w jakimś sensie surowiec dla biotechnologii. W nazwach ukrytych jest wiele dawnych sposobów myślenia i patrzenia na świat, wiele różnych paradygmatów. Nie łatwo jest nam zrozumieć przeszłość.

Kąpiele w wywarze z tego ziela pomagają w niektórych chorobach. W XXI wielu możemy mówić o bakteriobójczych czy grzybobójczym działaniu różnych związków (flawonoidy, sterole, fitosterole, alkaloidy, karotenoidy, poliacetyleny, acetyleny, fenolokwasy, triterpeny, pektyny, węglowodory, żywice, laktony seskwiterpenowe, lignany oraz sole mineralne), kiedyś uważano, że odczynia złe uroki. Jak zwał, tak zwał ale dawniej i obecnie pomaga poczuć się lepiej. W dawnym paradygmacie choroba brała się z rzucenia złego uroku czy złych duchów, dzisiaj mówimy o poprawie metabolizmu, wpływie na fizjologię, wolnych rodnikach i właściwościach antyseptycznych. Inny język, inne teorie. Ale tak właśnie łączy się dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze regionu.

Gdy matka kąpie chore dziecko w ziołowej kąpieli z ostrożenia warzywnego (lub czarciego żebra), to służy to zdrowiu. Raz interpretujemy to jako odczynianie złego uroku, raz jako zwalczanie mikroorganizmów chorobotwórczych lub poprawę metabolizmu. Inna interpretacja a skutek ten sam.

Jedną z najlepiej poznanych grup związków chemicznych, zawartych w zielu czarciego żebra (łodydze i liściach), są flawonoidy takie jak linaryna i pektolinaryna oraz apigenina i skutelaryna. Nazwy dla przeciętnego człowieka brzmią tajemniczo i magicznie. Dla biotechnologa wiążą się z konkretną strukturą chemiczną i rolą w metabolizmie.

Ostrożeń kwitnie od lipca do września (zdjęcie u góry). W medycynie (ziołolecznictwie) wykorzystuje się ziele (łodygę i liście, "ziele" to termin odnoszący się do surowca zielarskiego). Czarcie żerbo występuje głównie w północno-wschodniej Polsce, jest więc bardzo charakterystyczną rośliną Warmii i Mazur. Preferuje tereny podmokłe: torfowiska niskie, wilgotne łąki, polany, brzegi rowów, okolice zbiorników wodnych.

Rośliny uwiecznione na zdjęciu niżej pochodzą z centrum Olsztyna, z okolicy ul. Żołnierskiej i dwóch stawów koło Hotelu Relax. Ostrożeń, a w zasadzie występujące w nim związki chemiczne, mają działanie odtruwające, wzmacniające organizm, działają przeciwkrwotoczne, moczopędne (co bywa korzystne w chorobach nerek, przeciwzapalnie (korzystne w różnych chorobach skórnych). Wywary z ostrożenia stosowane są w leczeniu trądzika, wysypki alergicznej, uszkodzeniach naskórka, oparzeniach, łupieżu i wypadaniu włosów. Stosowane są jako środek przciwreumatyczny. Związki zawarte w czarcim ziobrze mają właściwości żółciotwórcze i żółciopędne, co wykorzystywane jest w leczeniu i profilaktyce kamicy żółciowej, stanów zapalnych wątroby i niedoboru żółci. W końcu mają właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne. Wyciągi z ostrożenia stosowane są nawet jako czynniki wspomagające leczenie nowotworów.

Roślina czy mini fabryka biotechnologiczna? W krajobrazie miasta prezentują się znacznie estetyczniej niż polbrukowe trawniki. Nie dość, że ładniej wyglądają to i zdrowsze dla ludzi, jako mieszkańców miasta. Idąc na spacer do parku albo miejsc planowanych od lat jako park, warto podelektować się nie tylko widokiem ale i aluzyjną semantyką nazw tychże roślin.

Jeśli są jeszcze jakieś wiedźmy i czarownice na warmińsko-mazurskich moczarach i pustkowiach leśnych, najpewniej są to biotechnolożki. Posługują się tajemniczym językiem, niczym zaklęcia odczyniające uroki: flawonoidy, linaryna, pektolinaryna, apigenina, skutelaryna, sterole, alkaloidy, karotenoidy, poliacetyleny, acetyleny, fenolokwasy, triterpeny, pektyny, laktony seskwiterpenowe, lignany. Jedno je różni od dawnych czarownic – nie są brzydkie i stare, lecz młode, piękne i wykształcone :).

Zobacz też biedrzeniec

poniedziałek, 07 stycznia 2013, sczachor

Komentarze
Gość: Doktor Quin, eqs63.neoplus.adsl.tpnet.pl
2014/04/06 10:35:10
To prawda.jes to cudowne ziolo polecam do stosowania mam doswiadczenie przy bolesciach zoladka i chorobach skory na prawde polecam zbierac i uzywac a przekonacie sie sami ja od kilku lat zbieram i rozdaje jak komu cos dolega i wszyscy sa zdumieni jego skutecznoscia